Als er iemand komt te overlijden die heel belangrijk voor jou was brengt dat veel emotie met zich mee. Je gaat de rollercoaster die ‘rouwverwerking’ heet in en het kan zijn dat het je soms even allemaal teveel wordt. Hieronder lees je over de verschillende emoties die op kunnen spelen en wat je er eventueel mee kan doen.

Verwarring

Het kan zomaar zo zijn dat je de eerste tijd helemaal niets voelt. Alsof het allemaal nog niet ‘echt’ is. Dit is een soort zelfbescherming tegen de pijn. Je lichaam, of je onderbewuste, of hoe je het ook wilt noemen weet dat zodra je de pijn gaat toelaten het heel veel pijn gaat doen. En dat wil je niet. Dat wilt je lichaam niet. Dus bescherm je jezelf zolang dat kan. Soms wordt dit ook wel ‘de ontkenningsfase’ genoemd. Of je het echt ontkent vraag ik me af. Maar dat je jezelf beschermt tegen de pijn, daar kan ik me wel in vinden. Dat had ik ook. Het voelde voor mij alsof mijn vader elk moment terug kon komen van vakantie.

Het kan ook zo maar zijn dat je zo erg moet huilen dat je denkt dat het nooit meer overgaat. Maar ook opluchting komt voor. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen als iemand lang ziek is geweest en veel pijn had. Het kan ook zo zijn dat je wordt overvallen door de heftige emoties die je niet van jezelf gewend bent. Wat het ook is, alles is normaal. Het verdriet moet eruit en dat kan op allerlei manieren gebeuren.

Verdriet

Dit gevoel komt misschien wel het vaakst voor. Je kan het je niet voorstellen dat iemand er nooit meer zal zijn. Dat je diegene nooit meer kan aanraken, of dat je nooit meer met diegene kan praten. Tegen je zin in moet je iemand loslaten die je nog veel te graag dichtbij je had willen hebben. En dat brengt zo’n intense verdriet met zich mee dat het pijn doet.
Het kan zomaar voorkomen dat je midden in een gesprek moet huilen, terwijl jullie het misschien heel ergens anders over hebben. Dit maakt niet uit. Laat het eruit. Liever eruit, dan het binnenhouden en opkroppen. Je verdriet is logisch. Je hebt zoveel van iemand gehouden en dat is niet opeens over. In deze blog vertel ik daar nog meer over (is rouw te verwerken of blijft het je hele leven?). Als je je tranen gaat inhouden gaat het heel zwaar worden om al dat verdriet met je mee te dragen en niet te uiten. Grote kans dat je hier op een later moment nog meer last van gaat krijgen. Als je je verdriet deelt en uit zal je merken dat het uiteindelijk lichter gaat worden. Die huilbuien of andere momenten laten je juist zien dat je steeds een stapje verder komt.

Angst

Angst komt tijdens de rouwverwerking vaak voor. Het waarschuwt je voor gevaar. Door de angst die je voelt ga je nadenken: wordt het ooit weer normaal? Gaat mama/papa het wel redden? Wordt je leven ooit weer leuk? Het kan je ook bang maken voor het verlies van anderen. Of in het geval van een ziekte dat je het zelf of iemand anders ook gaat krijgen. Angst is ook zo’n zelfverdedigingsmechanisme die we creëren. Het kan even duren voordat dit weggaat. Wat kan helpen is je angsten en zorgen delen met anderen. Dit kan met vrienden, maar dit kan ook met een psycholoog of met mij tijdens de begeleiding. Anderen weten het vaak beter voor je te relativeren, omdat jij vanuit emotie denkt. En door erover te praten kan je ook bepaalde angsten oplossen of voor zijn.

Schuldgevoel

Vaak als ik mensen vertel dat je je schuldig kan voelen na het overlijden van een dierbare snappen de meeste mensen niet waar ik het over heb. Dit zijn vaak mensen die dit zelf nog niet van dichtbij hebben meegemaakt. Je kan je schuldig voelen over de dingen die je wel of niet hebt gezegd tegen de persoon die overleden is. Of de dingen die je wel of niet hebt gedaan. Je kan je schuldig voelen, omdat jij nog wel leeft terwijl de ander bij een ongeluk is omgekomen bijvoorbeeld. Maar een schuldgevoel kan ook optreden als je nog helemaal niet gehuild hebt of als je er niet over wilt praten. Of als je na een langere tijd niet meer wilt rouwen, maar weer verder wilt met je leven en leuke dingen wilt doen.

Ook kan het voorkomen dat iemand denkt dat hij de dood van iemand had kunnen voorkomen. De vraag ‘wat als..’ is een veelgestelde vraag. Maar is dat echt zo? Het wordt alleen maar erger als je dit soort dingen gaat denken en jezelf dingen gaat verwijten. Vaak beoordelen we onszelf veel te streng. Want hoe zou jij een vriend of vriendin adviseren als zij met zo’n verhaal bij jou aan zou komen? Waarschijnlijk veel minder streng dan dat je tegen jezelf bent.

Een schuldgevoel hebben is niet hetzelfde als daadwerkelijk schuldig zijn. Schrijf bijvoorbeeld je gevoelens van je af als je er niet over durft te praten. Schrijf al je gedachten helemaal uit. Probeer het daarna realistisch te zien. Is dit echt zo?

Schaamte

Als iemand doodgaat waar je heel veel van hebt gehouden kan je je hiervoor schamen tegenover je omgeving. Je kan je schamen, omdat je diep van binnen het heel lastig en vervelend vindt, terwijl iedereen om je heen doorgaat. Iedereen heeft zo’n normaal leven en waarom moet jou dit nou overkomen? Of dat anderen gewoon door kunnen gaan met hun leven en niet met zo’n groot verdriet te maken hebben. Eerst hoorde je er gewoon bij, maar nu ben je anders. Opeens sta je buiten de groep.

Boosheid

Boosheid kan komen omdat je het bijvoorbeeld onrechtvaardig vindt. Waarom is dit jou overkomen? Of je bent boos, omdat alle aandacht naar je broertje of zusje gaat terwijl jij het ook moeilijk hebt. Of omdat anderen op school het woord ‘kanker’ als scheldwoord gebruiken. Omdat je vrienden of vriendinnen niks meer van zich laten horen. Je niet meer uitgenodigd wordt voor dingen. Omdat de artsen niets gedaan hebben.

Het is belangrijk deze boosheid zo af en toe te uiten. Boosheid is vaak weggestopte pijn, verdriet en een groot verlangen naar de persoon die er niet meer is. Boosheid kan je uiten door even lekker te schreeuwen. Maar ook door bijvoorbeeld te gaan kickboksen of je boze energie in sporten stoppen.

Eenzaamheid

Heel veel jongeren en jongvolwassenen die te maken krijgen met het verlies van een dierbare krijgen te maken met eenzaamheid. Als je met een grote groep bent kan je het gevoel hebben dat niemand je begrijpt. Je doet wel mee, maar bent er toch niet helemaal bij. Voor jou is alles anders geworden. Je bent vaak de enige in je vriendengroep die zoiets meemaakt. En na een tijdje word de belangstelling voor jouw verhaal steeds minder. Veel mensen denken er na een poosje niet meer aan. Ze beseffen niet dat het gemis blijft, ook al is het een tijd geleden. Het lijkt wel alsof ze zijn vergeten wat je is overkomen en of ze niet begrijpen dat je er nog steeds mee bezig bent. Voor iedereen gaat het leven door, terwijl jou leven stilstaat.

Als je je eenzaam voelt vertelt dat je dat je anderen nodig hebt. Probeer daarom zelf stappen te zetten als je je alleen voelt met je verdriet. Geef anderen de kans je te troosten door je verdriet en eenzaamheid te laten zien. Je hoeft niet sterk te zijn en alles aan te kunnen. Dit kan je met je vrienden doen, maar dit kan ook door lotgenoten op te zoeken van jou leeftijd en daar mee te gaan praten.

Opluchting

Als iemand na een lang ziektebed komt te overlijden kan je ook zeker opluchting voelen. Niet omdat die persoon van wie je zoveel hield dood is, maar omdat hij/zij eindelijk geen pijn meer heeft. Want het is zo moeilijk om iemand in pijn te zien waar je zoveel om geeft.

Onrust

Als je in rouwverwerking zit, kan het zo zijn dat je je onrustig voelt. Je bent alsmaar op zoek naar iets, maar weet niet wat. Je wilt weg, maar weet niet waarheen. Je denkt soms dat je degene die overleden is nog ergens ziet of je droomt over hem/haar. Vaak is er een heel sterk verlangen om degene die je mist nog dichtbij je te willen voelen. Sommige mensen praten nog tegen degene die ze verloren zijn. Bijvoorbeeld als je in bed ligt gewoon hardop praten. Of schrijven brieven naar de persoon in kwestie. En dat brengt hen troost.

Het is absoluut niet raar dat je probeert die persoon weer bij je te hebben, al weet je zelf ook dat dat niet kan. Maar je mag hier best aan toegeven. Het kan je helpen om je weer even dichtbij die persoon te voelen. Niet zoals het eerst was. Maar wel door met je gedachten en herinneringen weer even samen te zijn.

Lisa van Heusden rouwbegeleider